E-health in de oogheelkunde - visus en refractietesten

                                                                                                                                                                               

Wie op internet op zoek gaat naar manieren om zelf de visus te meten, komt vele mogelijkheden tegen. Naast apps en online programma’s met namen als Peek Acuity, EyeXam, Visual Acuity Test, EyeQue en easee  bieden ook bv Oogfonds Nederland en Zeiss online oogtesten aan. 

De coronacrisis heeft op vele vakgebieden technologische ontwikkelingen laten zien. Waar men eerst terughoudend of simpelweg technologisch nog niet zo ver was, blijkt Nederland nu toch thuis te kunnen werken, online te vergaderen en telefonische consulten toe te kunnen passen. 

Niet alleen de afgelopen maanden waren een puzzel, ook de komende tijd is het een uitdaging om goede zorg te kunnen bieden. We zijn nog maar net aan het zogenoemde ‘stuwmeer’ begonnen. Voor veel patiënten is het (nog) niet mogelijk of wenselijk om voor oogzorg naar ziekenhuis of kliniek te gaan. Maakt de digitale visus-test nu ineens een grote stap voorwaarts in toepassing en acceptatie? 

 Het aanbod gaat al jaren terug. In september 2015 publiceerde Huisarts & Wetenschap een artikel ‘visus testen met de smartphone’, waarin ze lovend waren over de mogelijkheden die dit voor de huisartsenpraktijk biedt. De benodigde 5 meter is in de praktijk vaak niet voor handen en een meting met een smartphone is ook te gebruiken bij visites aan huis. 

Maar er zijn ook kritische geluiden. Zo heeft de AOA (American Optometric Association) in 2016 een klacht ingediend over de veiligheid en effectiviteit van online refracties en schrijft de OVN (Optometristen Vereniging Nederland) in 2018 een kritisch stuk.

In het UMC Utrecht  zijn ze al gestart  met de implementatie van easee bij postoperatieve zorg na een cataractextractie. Dit is vooralsnog binnen een onderzoekssetting. Ook het Maastricht UMC+ wil in onderzoeksverband met easee gaan werken. ICT&health (maart 2020) ziet wel mogelijkheden nu tijdens de coronacrisis veel oogheelkundige patiënten minder toegang hebben tot de benodigde oogzorg. Online oogzorg kan artsen ondersteunen tijdens consulten op afstand. Het maakt beoordeling en vervolgen zonder fysiek consult mogelijk.

Misschien zit daar wel de nuance: wordt de digitale meting (online via computer of via smartphone) gebruikt als ondersteuning van oogzorg of ter vervanging van de inzet en de inzichten van professionals? 

Online visus en refractiemetingen om daarna (online) een bril of contactlenzen te bestellen is een ander verhaal. Optometristen en Optiekbedrijven die aangesloten zijn bij de NUVO (Nederlandse Unie Van Optiekbedrijven) of ANVC (Algemene Nederlandse Vereniging van Contactlensspecialisten) staan borg voor hun deskundigheid. Maar In Nederland zijn de beroepen opticien en contactlensspecialist nog steeds niet beschermd, wat betekent dat iedereen een oogmeting mag aanbieden. Bedrijven kunnen via online metingen handig inspelen op de verkoopmarkt en de vraag is: is dit een risico? 

Bij oogklachten is een visus- en refractiebepaling slechts een onderdeel van een uitgebreider onderzoek. Onterechte ongerustheid of omgekeerd: onterechte geruststelling liggen op de loer. Maar de testuitslagen worden ook wel neutraal verwoord. Zo zegt de uitslag van een online oogtest bij het Oogfonds bv: “Je antwoorden geven aanleiding om nader te bekijken of je ogen in orde zijn” en word je geadviseerd naar huisarts, optometrist of oogarts te gaan. Zeiss vertelt duidelijk bij hun online test dat deze “niet bedoeld is ter vervanging van onderzoeken die uitgevoerd worden door een opticien, maar bedoeld om een eerste indruk te geven van de kwaliteit van het gezichtsvermogen.’’ “Een online screening kan snel en eenvoudig helpen bepalen of het tijd is om een professionele oogtest te ondergaan.” En Pearle noemt het een ‘’indicatie van de ooggezondheid”. 

De voordelen zijn op zich duidelijk: meer toegang tot oogzorg voor veel mensen. Denk daarbij niet alleen ten tijde van de coronacrisis, maar ook aan oogzorg in minder ontwikkelde landen of - dichter bij huis - een basis oogheelkundig onderzoek in een thuissituatie, verpleeghuis, of huisartsenpraktijk. Het schept  veel mogelijkheden. En misschien heeft nature.com (aug 2019) wel gelijk: “Er is behoefte aan regulatie van zelf-tests om mogelijke risico’s of verwarring te voorkomen”,  maar het kan de druk op de oogzorg verminderen en toegang tot oogzorg mogelijk maken. 

BRONNEN: corona.icthealth.nl/eerste-lijns/online-oogmeting-televisus-online-visus-bepaling, medischcontact.nl/medisch-contact-10-3/tijdschrift-thema/thema-oogheelkunde.htmoogfonds.nl, visus.optometrie.nl/visus-4-2018/ontwikkelingen-online, easee.online/nl, henw.org/artikelen/visus-testen-met-de-smartphone#:~:text=Omdat%20het%20onderzoek%20met%20een,met%20de%20nieuw%20ontwikkelde%20app, nature.com/articles/s41746-019-0154-5, allaboutvision.com/apps, peekvision.org, pearle.nl, zeiss.nl