Schermgebruik en slaapproblemen

 

We worden al een tijdje gewaarschuwd voor het blauwe licht dat van onze schermen afkomt. Het idee daarachter is dat al dat blauwe licht ’s avonds  slecht is voor je slaapritme, omdat het de aanmaak van melatonine tegenhoud. 

In de afgelopen jaren zijn steeds meer lichtgevende schermen ontwikkeld: niet alleen tv's maar ook computers, laptops, tablets en smartphones. De recent ontwikkelde schermen zenden meer blauw licht uit dan de traditionele bronnen, omdat zij gebruikmaken van led-technologie. Bekend is dat blauw licht invloed heeft op onze biologische klok, en daarmee de slaap kan verstoren.

 

Veel Nederlanders gebruiken lichtgevende schermen in de avond. Voor het eerst is in Nederland het schermgebruik van kinderen en adolescenten (8-18) in kaart gebracht. Van de kinderen (8-13 jaar) gebruikt 22% dagelijks een scherm in de avond. Onder adolescenten (13-18 jaar) is dit 83%. 

Het onderzoek van het RIVM, in samenwerking met Amsterdam Medisch Centrum, het Nederlands Herseninstituut en Lifelines bevestigt eerdere bevindingen dat frequent of langdurig schermgebruik in de avond samenhangt met verstoorde slaap. Zoals later in slaap vallen, korter slapen en ’s nachts wakker worden. Ook werden overdag symptomen van slaaptekort gemeld, zoals moeite hebben om wakker te blijven. Deze klachten verminderden bij adolescenten die als experiment een week lang geen scherm gebruikten of tijdens het schermgebruik een oranje bril droegen die het blauwe licht blokkeert.

Ook in 2015 en 2017 publiceerde het RIVM al artikelen over de relatie tussen slaap en schermgebruik. Er waren aanwijzingen dat de biologische klok wordt beïnvloed door blauw licht, maar ook dat het nog niet bewezen was of het blauwe licht van de schermen de directe oorzaak is. Mogelijk zijn ook andere factoren van invloed, zoals een hogere alertheid door het gebruik van deze apparaten. Televisiekijken voor het slapengaan, ging  niet samen met veranderingen in de slaap.

De Volkskrant zet wat kanttekeningen bij de huidige publicatie van het RIVM. Hoewel de gegevens van het RIVM duidelijk laten zien dat veel tieners en volwassenen die tot laat op hun mobiel of andere schermen zitten, slaapproblemen hebben, is het de vraag hoe het verband precies zit.  Zo wijst de Volkskrant  naar het feit dat er in het rapport geen verschil is gevonden in de aanmaak van melatonine bij schermgebruikers en mensen die een week niet naar hun scherm hadden gekeken. Men vond, gek genoeg, een positief verband met tv-kijken (tieners die ’s avonds veel tv kijken, slapen per nacht zo’n 20 minuten langer) en er waren tieners, die meldden zich overdag mínder slaperig te voelen, dan tieners zonder smartphone. Mogelijk omdat deze groep ontspanning haalt uit het smartphonegebruik. 

Maakt het dan soms uit wát je doet op het scherm? Het is een verschil of je rustig een filmpje bekijkt, of dat je druk bent met appen, snapchatten of gamen. Dingen waar je moeilijk mee kunt stoppen of met een hoofd vol malende gedachten mee wakker blijft. Verklaart dat soms waarom de tv-kijkers wél goed slapen?

En wat is het effect van het overige omgevingslicht? In zonlicht ontvangen we buiten een lichtsterkte van zo’n 100.000 lux. ’s Avonds thuis met kunstlicht zo’n 50 lux. En hoe minder licht, hoe meer aanmaak van het slaaphormoon melatonine. Geeft een smartphone of tablet wel genoeg licht af om de aanmaak van melatonine tegen te gaan? Wat is de invloed van bijvoorbeeld de lamp op het nachtkastje? Deelnemers die een oranje bril droegen die ál het blauwe licht weg filterde (ook dat van het nachtlampje) hadden wél een hoger melatoninegehalte. Dus misschien maakt het oog geen onderscheid waar het licht vandaan komt en is omgevingslicht net zo goed van invloed.

Op basis van tot dusver bekende onderzoeken, lijkt schermlicht zeker een rol te spelen Maar  wát we doen met het scherm en de hoeveelheid omgevingslicht zijn mogelijk even belangrijk of belangrijker.

Er is nog niet genoeg gepubliceerd onderzoek om het blauwe licht van de smartphone en tablet de schuld te geven van slaapproblematiek. Ook het RIVM geeft zelf aan dat bewustwording en vervolgonderzoek gewenst is.  

Een goed advies voor iedereen die lekker wil slapen: zorg dat je ’s avonds het licht in je kamer dimt en dat je eerst tot rust komt voor je naar bed gaat. En dat kan voor veel mensen betekenen: computer uit en mobiel wegleggen. Niet vanwege het licht, maar gewoon, voor de rust.  

Bronnen: www.rivm.nl/publicaties/schermgebruik-blauw-licht-en-slaap, www.rivm.nl/publicaties/schermgebruik-en-blauw-licht-omvang-van-blootstelling-en-relatie-met-slaap, www.rivm.nl/nieuws/biologische-klok-mogelijk-beinvloed-door-tablets-en-smartphones, www.volkskrant.nl/wetenschap/nee-het-blauwe-licht-van-uw-schermpjes-is-niet-wat-u-wakker-houdt